Website Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam - Nghiên cứu - Trao đổi: Xu hướng “trẻ hóa” người về hưu hiện nay – Tiếp cận từ sự tác động của chính sách
Trang chủGiới thiệuTin TứcCác chế độ BHXH-BHYTNghiên cứu - Trao đổiBiểu MẫuĐiều hành nội bộ
Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế vì an sinh xã hội, vì hạnh phúc mọi người. Thực hiện Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế là trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp và mọi người lao động. Tham gia bảo hiểm y tế để được chăm sóc tốt về sức khoẻ và bảo đảm cho cuộc sống hạnh phúc. Thực hiện tốt chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế là góp phần bảo đảm an sinh xã hội của đất nước. Bảo hiểm xã hội - chỗ dựa vững chắc của người lao động.
Hôm nay: 17/07/2018
Nghiên cứu - Trao đổi: Xu hướng “trẻ hóa” người về hưu hiện nay – Tiếp cận từ sự tác động của chính sách In E-mail
15/01/2018 - 11:10

                                Th.sỹ Nguyễn Thanh Danh

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. Chế độ hưu trí là một trong những chế độ cơ bản của BHXH, được thực hiện căn cứ vào hai điều kiện chủ yếu là tuổi đời và thời gian đóng BHXH. Về tuổi đời, tuổi nghỉ hưu quy định đối với lao động nam là 60 tuổi, lao động nữ là 55 tuổi, ngoài ra có những trường hợp người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn tuổi quy định do bị suy giảm khả năng lao động hoặc do sự can thiệp của Nhà nước trong từng giai đoạn bằng chính sách tinh giảm biên chế đối với cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước. Có một thực tế đã và đang diễn ra hiện nay là xu hướng “trẻ hóa” người về hưu vượt ra khỏi giới hạn bình thường mà chúng tôi đã nêu trên. Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi nghiên cứu phạm vi tại tỉnh Quảng Nam và lý giải với cách tiếp cận từ sự tác động của chính sách.

Theo số liệu BHXH tỉnh Quảng Nam quản lý thì số lượng người nghỉ hưu giai đoạn 2012-2017 ở tỉnh Quảng Nam như sau:

Bảng 1: Số lượng người nghỉ hưu giai đoạn 2012-2017 ở tỉnh Quảng Nam

STT

Năm

Số lượng người nghỉ hưu (người)

Ghi chú

Tổng số

Nam

Nữ

01

2012

641

322

319

 

02

2013

705

371

334

 

03

2014

980

602

378

 

04

2015

1.715

965

750

 

05

2016

1.343

695

648

 

06

2017

2.149

966

1.183

 

Tổng số

7.533

3.921

3.612

 

(Nguồn BHXH tỉnh Quảng Nam)

Từ bảng số liệu trên cho thấy, số lượng người nghỉ hưu năm 2015 tăng 75% so với năm 2014 và số lượng người nghỉ hưu năm 2017 tăng 60% so với năm 2016 có thể nói là đột biến, đặc biệt là lao động nữ tăng hơn 82,56%. Số lượng người nghỉ hưu trong năm 2015 và 2017 là 3.864 người chiếm 51,29% trong tổng số người nghỉ hưu giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2017. 

Về độ tuổi nghỉ hưu bình quân.

Bảng 2: Tuổi nghỉ hưu bình quân năm 2016-2017 ở tỉnh Quảng Nam

STT

Năm

Tuổi nghỉ hưu bình quân (tuổi)

Ghi chú

Tính chung

Nam

Nữ

01

2016

56,26

58,58

53,75

 

02

2017

55,2

57,9

52,97

 

(Nguồn BHXH tỉnh Quảng Nam)

Từ số liệu ở bảng 2 cho thấy, tuổi nghỉ hưu bình quân năm 2017 là 55,2 tuổi giảm hơn một tuổi so với năm 2016 (56,26 tuổi) đối với cả nam và nữ.

Sự thay đổi đột biến về số lượng người nghỉ hưu ở các năm 2015, 2017 cũng như thực trạng giảm tuổi nghỉ hưu bình quân cho thấy tác động của sự thay đổi trong chính sách là rất lớn. Nguyên nhân là Luật BHXH 2014 quy định từ ngày 01/01/2016 tăng tuổi nghỉ hưu đối với đối tượng hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động và từ ngày 01/01/2018 tăng thời gian đóng BHXH trong công thức tính lương hưu, biên độ tăng khá rộng đối với lao động nữ (từ 25 năm đóng BHXH được hưởng tỷ lệ lương hưu tối đa tăng lên thành 30 năm) nên nhiều người muốn về hưu trước thời điểm tăng tuổi, tăng thời gian đóng BHXH để tránh mức lương hưu thấp.

Từ phân tích trên cho thấy số lượng người nghỉ hưu qua các năm tăng dần song tuổi nghỉ hưu bình quân lại có xu hướng giảm. Thực trạng trên, là do một số nguyên nhân sau đây:

Một là, chậm điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu.

Nếu như vào năm 1950 tuổi thọ trung bình của người Việt Nam là 40,2  thì hiện nay tuổi thọ trung bình của người Việt Nam là 73,4 tuổi. Trong khi đó, hệ thống hưu trí tại nước ta từ năm 1962 với Nghị định 218/CP ngày 27/12/1961 của Chính phủ đến nay vẫn quy định tuổi nghỉ hưu được cho nam giới và nữ giới ở độ tuổi tương ứng là 60 và 55. Đồng thời, tuổi nghỉ hưu được quy định sớm tới 10 năm cho người bị suy giảm khả năng lao động 61% trở lên hoặc người lao động có đủ mười lăm năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ mười lăm năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên. Và có sự chênh lệch khá lớn giữa tuổi nghỉ hưu của nam và nữ, khoảng cách chênh lệch này là 5 năm (nam nghỉ hưu ở tuổi 60 và nữ nghỉ hưu ở tuổi 55), kể cả chênh lệch 5 năm giữa nam và nữ cho người nghỉ hưu bị suy giảm khả năng lao động hoặc có đủ mười lăm năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên. Trong khi đó, điều kiện làm việc ngày càng quy chuẩn, môi trường công tác ngày càng được cải thiện đáng kể hơn.

Như vậy, có thể thấy người nghỉ hưởng lương hưu hiện nay đang có có xu hướng tự “trẻ hóa” do tuổi thọ tăng nhưng tuổi nghỉ hưu không thay đổi. Nếu so với tuổi sống khỏe của người Việt Nam hiện tại vào khoảng ở tuổi 64 thì người nghỉ hưu hiện nay có thể tiếp tục làm việc thêm gần 10 năm nữa.

Hai là, tiền lương hưu thấp so với thu nhập khi đang công tác.

Do mức đóng BHXH làm căn cứ tính lương hưu thấp hơn so với thu nhập thực tế của người tham gia BHXH nên kéo theo tiền lương hưu thấp. Theo kết quả điều tra năm 2012 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thì mức tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng BHXH chỉ bằng 66% tiền lương, tiền công thực tế. Đối với khu vực nhà nước hầu hết cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thuộc khu vực này có mức lương làm cơ sở tính thu BHXH thấp hơn nhiều so với thu nhập thực tế, biểu hiện đa số ngành, nghề có lương tăng thêm hoặc trợ cấp đặc thù nghề nghiệp (khoản thu nhập này không làm căn cứ đóng BHXH). Đối với khu vực ngoài nhà nước, theo các chuyên gia, lương tối thiểu vùng chỉ đáp ứng khoảng 65% nhu cầu tối thiểu của người lao động, trong khi đó các doanh nghiệp lấy mức lương tối thiểu vùng làm căn cứ tính đóng BHXH cho người lao động. Trong khi đó tiền lương hưu được hưởng chỉ đạt tối đa 75% so với tiền lương bình quân làm căn cứ đóng BHXH.

Như vậy, tiền lương hưu thấp hơn nhiều lần so với thu nhập khi đang công tác, chưa đáp ứng nhu cầu chi tiêu sau khi nghỉ hưu nên nhiều người có tâm lý muốn về hưu sớm vừa được hưởng lương hưu ổn định (có chế độ BHYT) vừa yên tâm để làm việc khác tạo thêm thu nhập.

Ba là, do tác động từ điều chỉnh công thức tính lương hưu.

Xét về thời điểm tham gia, đối với người tham gia trước ngày 01/01/1995 có tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo thang, bảng lương nhà nước quy định thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 05 năm cuối trước khi nghỉ hưu làm căn cứ tính lương hưu, trong khi đó người tham gia BHXH trong khoảng thời gian từ ngày 01/01/1995 đến ngày 31/12/2000 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 06 năm cuối trước khi nghỉ hưu; tham gia từ ngày 01/01/2001 đến ngày 31/12/2006 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội của 08 năm cuối trước khi nghỉ hưu; tham gia từ ngày 01/01/2007 đến ngày 31/12/2015 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội của 10 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Xét về thời điểm áp dụng cách tính lương hưu, những người nghỉ hưu trước tuổi từ ngày 01/01/2016 trở đi bị trừ vào tỷ lệ hưởng lương hưu cao hơn người nghỉ hưu trước ngày 01/01/2016. Cụ thể, trong trường hợp đủ thời gian đóng BHXH tối thiểu được nghỉ hương lương hưu mà khi nghỉ hưu trước tuổi kể từ năm 2016 trở đi thì  mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì giảm 2%, trong khi đó, người nghỉ hưu trước năm 2016 chỉ bị trừ 1%; những người nghỉ hưởng lương hưu từ ngày 01/01/2018 để có lương hưu tối đa bằng 75% trong điều kiện đủ tuổi nghỉ hưu phải có số năm đóng BHXH cao hơn người nghỉ hưởng lương hưu trước ngày 01/01/2018. Cụ thể lao động nam nghỉ hưu vào năm 2018 phải đủ 31 năm, năm 2019 là 32 năm, năm 2020 là 33 năm, năm 2021 là 34 năm, từ năm 2022 trở đi là 35 năm (trước đó chỉ có 30 năm); lao động nữ  nghỉ hưu từ ngày 01/01/2018 phải đủ 30 năm đóng BHXH (trước đó chỉ có 25 năm).

Theo điều chỉnh công thức tính lương hưu nêu trên nên tiền lương hưu của người về sau thấp hơn tiền lương hưu người nghỉ trước. Do đó, khá nhiều người muốn về hưu sớm hơn khi đủ điều kiện để được hưởng chế độ lương hưu tương đối tốt hơn.

Với xu hướng “trẻ hóa” người về hưu hiện nay thì lương hưu sẽ thấp, đời sống sẽ khó khăn rất cần có thêm thu nhập khác; về hưu sớm sẽ không phát huy tối đa được nguồn nhân lực có trình độ, kinh nghiệm dẫn đến lãng phí sức lao động xã hội (do đến tuổi phải nghỉ); người về hưu tham gia công tác trở lại không được hưởng các chế độ ốm đau hay tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp do họ không được đóng BHXH.

Để khắc phục xu hướng “trẻ hóa” người về hưu cũng như một số vấn đề nãy sinh từ xu hướng này, có thể xem xét ở một số giải pháp như sau:

Thứ nhất, xem xét điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu là phù hợp do tuổi thọ bình quân tăng. Trước mắt có thể thực hiện đối với một số nhóm đối tượng, sau đó mở rộng ra toàn bộ lực lượng lao động, theo hướng bảo đảm bình đẳng giới, phù hợp với đặc thù nghề nghiệp, đặc điểm tâm sinh lý, điều kiện lao động....Tăng tuổi nghỉ hưu cũng nhằm bảo đảm quyền tự do việc làm của người lao động so độ tuổi nghỉ hưu hiện hành, đồng thời tận dụng nguồn nhân lực có trình độ, kinh nghiệm. Được biết Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tại dự thảo Bộ luật Lao động sửa đổi đã đề xuất phương án tăng tuổi nghỉ hưu kể từ ngày 01/01/2021 với lộ trình từ ngày 01/01/2021 cứ mỗi năm tăng thêm 6 tháng cho đến khi nam đủ 62 tuổi, nữ đủ 60 tuổi. Theo chúng tôi, tăng tuổi nghỉ hưu là phương án đúng.

Luật BHXH năm 2014 cũng đã tăng tuổi nghỉ hưu đối với người bị suy giảm khả năng lao động. Cụ thể, từ ngày 01/01/2016, nam đủ 51 tuổi, nữ đủ 46 tuổi và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên thì đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động. Sau đó mỗi năm tăng thêm một tuổi cho đến năm 2020 trở đi, nam đủ 55 tuổi và nữ đủ 50 tuổi thì mới đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên. Tuy nhiên, cần phải cân nhắc tăng tuổi nghỉ hưu cho tất cả các đối tượng, hiện nay còn có đối tượng có 15 năm trở lên làm công việc nặng nhọc, độc hại hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại hoặc người ở nơi có phụ cấp khu vực từ 0.7 trở lên vẫn ở mức tuổi nghỉ hưu cũ.

Thứ hai, cần xem xét lại việc áp dụng công thức tính lương hưu đã được bổ sung, sửa đổi ở Luật BHXH 2014 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016. Cụ thể, công thức tính lương hưu từ 01/01/2018 theo hướng tăng dần thời gian đóng BHXH để đạt tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75% khi có đủ 30 năm đối với nữ và 35 năm đối với nam là thực hiện nguyên tắc đóng - hưởng, bảo đảm sự công bằng, bình đẳng trong việc tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH. Tuy nhiên, quá “nhảy cóc” về áp dụng đối với cách tính lương hưu cho nữ cũng như về thời điểm áp dụng đối với nam lẫn nữ khi chưa tính đến sự bù đắp do thiếu hụt tiền lương hưu từ cách tính gây ra.

Thứ ba, lấy thu nhập thực tế của người lao động để làm căn cứ đóng BHXH. Quy định này đã được bổ sung tại Luật BHXH 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2018. Cụ thể, quy định mức lương làm cơ sở đóng BHXH là tiền lương đầy đủ bao gồm lương cấp bậc, chức vụ, phụ cấp lương và các khoản khác.

Thứ tư, Luật BHXH đã xác định các quỹ thành phần như quỹ ốm đau và thai sản, quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và quỹ hưu trí, tử tuất. Vì vậy, đối với người về hưu mà tiếp tục làm việc có phát sinh quan hệ lao động thì tiếp tục được đóng bảo hiểm các chế độ tai nạn lao động, bệnh nghiệp hoặc chế độ ốm đau... quy định quyền này vừa đảm bảo bản thân họ được bảo hiểm vừa đảm bảo bình đẳng về thực hiện nghĩa vụ của người chủ sử dụng lao động khi người lao động đã có chế độ hưu trí.

Như vậy, xu hướng “trẻ hóa” người về hưu hiện nay chịu tác động rất lớn từ chính sách, điều này cần có những nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung một cách đồng bộ vừa khắc phục hệ quả nêu trên vừa phát huy tối đa được nguồn nhân lực có trình độ, tay nghề, kinh nghiệm góp phần tiết kiệm sức lao động xã hội.

 

 


Tin mới:
Tin cũ:

 
< Trước   Tiếp >
dieuhanhvanbanbhxh.png
mail_vss.png
htdhnb.gif
  gcn2017.png
c65-bhxh.png
 

 
 
congbao.gif

Tuyên truyền

ISO 9001:2008




 
 

Lượt truy cập

Liên kết web



PHONG CẢNH ĐẸP ĐẤT QUẢNG

Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm, rượu hồng đào chưa nhấm đà say"